|| दत्त || जनार्दन || एकनाथ || विप्रस्वामी || सतगुरुनाथ ||
  • अंजनवती
  • ब्रम्ह्पुरी
  • बोरबन
  • पंढरपुर
  • विश्वस्थ मंडळ
  • उत्सव महोत्सव
































































    संस्थानांची माहिती


    संत तुकाविप्रांचा हरिभक्तीचा वारसा त्यांचे मानसपुत्र व शिष्य, श्री. बापूसाहेब विप्र यांनी पुढे चालू ठेवला त्यांनी ब्रम्ह्पुरी, बोरबन येथील तुकाविप्रांनी स्थापलेल्या मठाप्रमाणे अंजनवती येथे मठाची स्थापना केली तसेच श्री क्षेत्र पंढरपुर येथेही शतकोटीचे कर्ते संत नामदेव,संत तुकाराम व तुकाविप्र यांचे प्रतिक असलेल्या एकमुखी दत्तमंदिराची स्थापना केली


    || अंजनवती ||
    अंजनवती: ता.जि.बीड : सोलापुर मार्गावर बीड पासून ३० की. मी. अंतरावर आहे.
    हे संत तुकाविप्रांचे व त्यांच्या गुरुंचीही समाधी स्थान आहे. येथील मठातील मधल्या ओवरीतील मंदीरात श्री दत्तगुरुंची मूर्त्ती व त्यांच्या चरणाशी संत तुकाविप्रांची समाधी आहे.उजव्या बाजूच्या ओवरीतील मंदीरात संत तुकाविप्रांच्या गुरुमातेची समाधी तर डाव्या बाजूच्या ओवरीतील मंदीरात गुरुंची समाधी आहे.संत व त्यांच्या गुरुंची समाधी एकाच ठिकाणी असणारे हे एकमेव ठिकाण आहे.
    || ब्रम्ह्पुरी ||


    ब्रम्ह्पुरी
    : ता.जि. सातारा  

    हरिहर नित्यावळी । नामसंर्कीतन धुमाळी ॥
    ब्रम्ह्पुरी मुख्य स्थान । शिवनाथी वृंदावन ॥
    भाक नामयाची होती । केली उभवणी प्रिती ॥
    शतकोटीचा सेवट । हरिहर कृष्णा तट ॥
    तुकाविप्र म्हणें देवे । केले कौतुक बरवे ॥

    येथील कृष्णा नदीमध्ये संत तुकाविप्रांना श्री विठ्ठल रखुमाईंच्या मूर्त्ती सापड्ल्या.
    याच ठिकाणी संत रामदासस्वामींना चाफळ येथे प्रस्थापित केलेल्या रामाच्या मूर्ती सापडल्या होत्या. संत तुकाविप्रांनी विठ्ठल रखुमाईंच्या मूर्तींची प्रस्थापना
    ब्रम्हपूरी येथे केली.शके १६६७ ते १६७८ या काळात त्यांनी ब्रम्हपूरी येथे तपश्चर्या केली.

    || बोरबन ||

    बद्रीवनासी यावया । काय कारण तुकिया ।
    पूर्व जन्मी हेत केला । तैसा तुर्त फळा आला ।
    विनायकासी पूजावे । हेत केला होता जीवे । तुकाविप्र हेत होणे बद्रिवनी गुरु देणे ॥

    ब्रम्हपूरीपासून जवळच तारगावच्या हद्दीत कृष्णेच्या काटावरच बोरबन नावाचे छोटेसे गाव आहे. येथे संत तुकाविप्रांनी शके १६७८ ते १६९० या काळात तपश्चर्या केली. त्यांच्या तपाचे एक वर्ष झाल्यावर त्यांना दृष्टांत झाला. माया विरहीत पांडुरंगाने त्यांना सांगितले की या ठिकाणी मंदीर बांध. मी तेथे मूर्त्तीरुपाने निरंतर वास करेन. पांडुरंगाच्या आज्ञेनुसार संत तुकाविप्रांनी मंदीराची उभारणी केली.संत तुकाराम अवतारात असतांना चिचंवडकरांचा गणेशोत्सव पाहुन आपणही गणेशाची षोड्षोपचारे पूजा करावी अशी तळमळीची इच्छा अजुनही मनात होती.तुकाविप्र अवतारात त्यांना आपल्या इछेचे स्मरण झाले. आपली ही गतजन्मीची इच्छा पूर्ण करण्य़ासाठी त्यांनी श्री गणॆशाची प्रार्थना केली. सिद्धिविनायकाने संत तुकाविप्रांस दृष्टांत देवून सांगितले की आपली ही गत जन्माची इच्छा पूर्ण करण्यासाठी मला वाग्जाईच्या डोंगरातून घेउन यावे.

    दृष्टांतातील आदेशानुसार तुकाविप्र तारकोबांसह वाग्जाईच्या डोंगरात गेले.तेथे एका गुहेतुन त्यांनी सिद्धिविनायकाला वाजत गाजत बोरबनात आणले व त्याची स्थापना पांडुरंगाच्या उजव्या बाजुस केली. आपल्या या इच्छे संदर्भात संत तुकाविप्र म्हणतात

    माझा नवस पुरला । देव प्रसन्न जाहला ।
    आला विनायक भेटी । बद्रिवनी कृष्णातटी ।
    पुर्वजन्मी इच्छा केली । प्रस्तुत ते फळा आली ।
    तुकाविप्र होणे होते । केले स्वामी सतगुरुनाथे ।


    || पंढरपुर ||

    काय जाल आता कोणतिया तिर्था ।
    पुजाल देवता कोणतीया चला पथरीसी भेटाया विठ्ठला ।
    आणिक्या मार्गाला काय जाल ।।
    आडवाटे जग बहुत भरले ।
    यात्रेसी चालिले भलतेची तुकाविप्र म्हणे चला पंढरी ।
    पहाया संतासी डोळेभरी ॥

    पंढरपुरात नगरप्रदक्षिणेच्या रस्त्यावर चंद्रभागा घाटानंतरच्या घाटावर,दादामहाराजांच्या मठाजवळ विप्रदत्त मंदिर आहे. यातील दत्तमूर्ती म्हणजे संत नामदेव,संत तुकाराम, व संत तुकाविप्र या तिघांच्या भक्तीचे प्रतिक आहे. दत्तप्रभूंच्या डाव्या हातास संत तुकाविप्रांचे शिष्य श्री बापुसाहेब विप्रा यांची समाधी आहे.

    या मठाच्या स्थापनेचा संक्षिप्त इतिहास असा आहे: संत तुकाविप्र दर एकादशीला पंढरपुरास येत असत. त्यांची ती परंपरा त्यांच्या समाधीनंतर त्यांचे शिष्य बापुसाहेब विप्र चालवत होते.त्यांना आपल्या गुरुशिवाय पंढरपूर रिते वाटत होते. ते संत तुकाविप्रांना विनवीत असत "गुरुमहाराज आपला विरह सहन करणे अशक्य झाले आहे. पंढरीवैकुंठ नगरीमध्ये मी आपल्या वाचून जगूच शकत नाही".

    संत तुकाविप्रांनी आपल्या शिष्याच्या स्वप्नात जाउन सांगितले "बापु! तुला ठावूक आहेच की मी दत्तस्वरुप झालो आहे,मलाही तुझ्य़ा प्रेमळ सहवासात पंढरीमध्ये राहणें निश्चितच आवडेल.तेव्हा तू माझे सतशिष्य सरदार रास्ते यांना मंदिरासाठी जागा माग,एक मंदिर बांध व कृष्णामाईत ज्या ठिकाणी तू शेष अभिरपुष्प टाकलेस त्या ठिकणी त्या ठिकाणी तुला दत्तस्वरुप झालेली माझी शाळीग्राम मूर्ती मिळेल.त्या मूर्तीची स्थापना तु पंढरीक्षेत्री कर."

    श्री बापुनी तात्कळ सरदार रास्ते यांची भेट घेवुन जागा मिळवली एक भव्य मठ उभा केला.स्वप्नदृष्टांताप्रमाणॆ कृष्णामाईचे ठिकणी गुरुंचे स्मरण पूर्वक ध्यान करताच शाळीग्राम मूर्ती मिळाली.तिची रथातून पंढरीत विधीवत आणून स्थापना केली.या मूर्तिच्या स्थापनेसाठी समस्त बडवे मंडळींनी प्रचंड विरोध केला होता पण प्रत्यक्ष पांडुरंगाने समस्त बडव्यांना स्वप्न दृष्टांत देउन विरोध न करण्याबाबत सांगितले.तसेच पाडुरंगाने स्वतः पौरोहित्य करुन या अद्वितीय मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा करणार असल्याचे सांगितले.समस्त बडव्यांनीही पाडुरंग सेवेबरोबरच या दत्तात्रयाची भक्ती करावे असे सांगीतले.

    शके १७५२ ची आषाढ यात्रा संपली,महाद्वार काला करुन आषाढ वैद्य द्वितीयेस दत्त प्रभुंच्या चरणापाशी बसून एकटक मूर्तीकडे पहात पहात बापु विप्रांनी देहावरील ममत्व सोडले,याच वेळी श्री दत्तप्रभुंच्या दर्शनार्थ व बापुविप्रांना कुशीत घेण्यासाठी चंद्रभागा दत्तप्रभूंच्या चरण कमलापर्यंत आली होती.


    || विश्वस्थ मंडळ ||



    || उत्सव महोत्सव ||

    अंजनवती संस्थान :

    १) दिंडी (पायीवारी) -

    आषाढ एकादशी - अंजनवती ते पंढरपुर
    फाल्गुन एकादशी
    - अंजनवती ते पैठण

    २) कार्तीक पौर्णीमा -

    संत तुकाविप्रांचे गुरु विप्रनाथ स्वामी यांना एकदा वार्धक्यामुळे पंढरपुरला श्री पांडुरंगाच्या दर्शनाला जाणे झाले नाही. तेव्हां साक्षात पांडुरंग अंजनवतीस आले. या शुभ घडीला(कार्तीक पौर्णीमेला) दरवर्षी किर्तन-भजन करुन महोत्सव साजरा केला जातो.

    ३) फाल्गुन अमावस्या -

    संत तुकाविप्रांचे गुरु विप्रनाथ स्वामी यांचा पुण्यतिथी महोत्सव.

    ४) पौंष कृ. सप्तमी ते पौंष कृ. चतुर्दशी -

    संत तुकाविप्र समाधी महोत्सव.

    प्रत्येक उत्सवात किर्तन, भजन, नित्यप्रसाद, महाप्रसाद आदी कार्यक्रम आयोजीत केले जातात.

     

     

    पंढरपुर संस्थान :

    १) आषाढ वद्य द्वितीया -

    संत तुकाविप्रांचे शिष्य व विप्र घराण्याचे मुळपुरुष श्री बापुसाहेब विप्र यांचा पुण्यतिथी महोत्सव.

    २) मार्गशिर्ष शुक्ल चतुर्दशी -

    दत्त जयंती महोत्सव.


     

    © सर्व हक्क सुरक्षित Tukavipra.org 2006. Marathi Font Problem?
    Website Designed and Developed by ATMTGroup , India